Over vanille

Vanille is een smaakstof die wordt gewonnen uit de vanille-orchidee. Dat is een tot wel 15 meter lange klimplant van het geslacht vanilla. Vanilla is afgeleid van vainilla, het Spaanse woord voor peulenschilletje. Een vanillestokje is eigenlijk een vanillebes, een vanilleboon of een vanillepeul. Na saffraan is dit specerij het meest kostbare kruid ter wereld. Dat komt door het arbeidsintensieve teeltproces en het hoge risico op een mislukte oogst. Vanillebonen uit Madagaskar worden voor verschillende doeleinden gebruikt; ze worden verwerkt in onder meer geneesmiddelen, levensmiddelen, parfum en tabak.

Vanillebonen uit Madagaskar

De oorsprong van vanille

Mexico is van oudsher de thuishaven van de vanilleplant, een klimorchidee met gele bloemetjes. Met name Papantla, een dorpje in de jungle van Veracruz, wordt gezien als de bakermat van vanille. De specerij was jarenlang voorbehouden aan Azteekse aristocraten. Zij gebruikten vanille om het chocoladedrankje xocoatl mee te parfumeren. Lange tijd was onduidelijk hoe de vanillebloemen konden worden bevrucht, totdat een plantagemedewerker ontdekte dat het geheim in het schotje tussen de stijl en stamper van de vanillevrucht zit. Althans, zo gaat het verhaal.

Bestuiving

In Midden-Amerika worden de vanillebloemen bevrucht door een Mexicaanse mug. Na het bezoekje van dit beestje groeien er groene peulen uit de plant die lijken op sperziebonen. Het insect dat het bevruchtingsproces in gang zet komt niet in andere landen dan Mexico voor. Dat betekent dat op andere plekken waar vanille wordt geproduceerd, in gebieden op of rond de evenaar, de bevruchting op een kunstmatige manier plaatsvindt. De factor mens is daarbij noodzakelijk. Landen waar de vanilleplant op een niet-natuurlijke manier wordt bevrucht: Oeganda, Papoea-Nieuw-Guinea, Tahiti en Madagaskar.

Vanillebonen uit Madagaskar (Madagascar)

Madagaskar is een van de grootste producenten van vanille. Zo’n 80% van de wereldproductie van dit geliefde specerij komt daarvandaan. Op het Afrikaanse eiland wordt de beste vanille geteeld. De vanille uit Madagaskar wordt ook wel Bourbon-vanille genoemd. Madagaskar, in het Engels en Frans gespeld als Madagascar, heette vroeger namelijk Île Bourbon. De daar geteelde vanille is vanilla planifolia. Die vanillevariant wordt bijvoorbeeld ook in Mexico verbouwd. In Tahiti teelt men vanilla tahitensis. Die soort wijkt – mede door de weeïge geur – af van de rest.

Na de oogst worden de bonen in heet water gedompeld, waarna ze een aantal dagen in de zon liggen. ‘s Nachts worden de stokjes in doeken gewikkeld. Op die manier gaat de vanille broeien. Hierna vindt het selectieproces plaats. Een klein 15% is geschikt voor de verkoop. Die minderheid van de stokjes is zwart.

De donkere vanillestokjes rijpen zes maanden. Daardoor drogen ze in en neemt het percentage vanilline toe. Vanilline is het hoofdbestanddeel van vanille. Dit fermentatieproces zorgt ervoor dat de vrucht verandert in een zwart, glimmend vanillestokje met een aangename geur en smaak.

De overgebleven 85% van de vanillebonen uit Madagaskar is voornamelijk rood. De rode vanillepeulen zijn bruikbaar voor vanille-extracten. De resten worden verwerkt en gebruikt voor bijvoorbeeld vanille-ijs.

Het zwarte goud

Vanille wordt ook wel het zwarte goud genoemd. Dat is niet zonder reden; het is een van de duurste specerijen. Telers van vanillebonen zijn vaak volledig afhankelijk van de opbrengst van hun oogst. Mislukt de oogst, dan is dat een financiële strop. De vanilleboeren doen er alles aan om rovers op afstand te houden. Een van de preventiemaatregelen is het tatoeëren van de vanillepeulen. Door dit kenmerk wordt het voor dieven minder aantrekkelijk om vanillebonen uit Madagaskar te stelen.

Over Madagaskar

Madagaskar is een Afrikaans land en eiland. Het ligt ten oosten van het vasteland en behoort tot de vier grootste eilanden ter wereld. De republiek is net zo groot als België en Frankrijk samen. Sinds 1960 is Madagaskar onafhankelijk. Tot die tijd hoorde het bij Frankrijk. De hoofdstad is Antananarivo. Grote steden zijn Toliara, Toamasina, Mahajanga en Morondava. Het tropische eiland heeft een rijke flora en fauna. Er zijn veel regenwouden. Vanwege de roodbruine aarde wordt Madagaskar ook wel het rode eiland genoemd. De officiële landstalen zijn Frans en Merina. Een nieuwe, alternatieve naam voor Madagaskar is Malagasië.

Veel mensen kennen het eiland van de Madagascar-trilogie. In de Amerikaanse animatiefilms staan een leeuw, zebra, nijlpaard en giraffe centraal. De dieren willen ontsnappen uit de dierentuin om zo een bestaan op te kunnen bouwen op het vanille-eiland.

Omschrijvingen van vanille

Enkele omschrijvingen van vanille: aromatisch middel, aromatische stof, bloem, boom, plant, geneeskrachtige vrucht, geurige plant, geurige kruiden, geurige kruiderij, geurig kruid, geurige hulsels van een Indische plant, ijssmaak, keukenkruid, specerij, kruiderij, Midden-Amerikaanse plant, smaakstof, tropisch gewas, tropische klimplant, welriekende kruiderij, zoete lekkernij, zoete specerij en zoetig geurende plant.